محمد مهدى ملايرى
268
تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )
در كتب عربى نام آن « رستاق الافروطر » آمده . رستاق عربى شدهء روستا است ولى معلوم نيست كلمه ديگر در اصل چه بوده كه عربى شدهء آن به صورت افروطر درآمده . چنان كه گذشت دو تسوى نهر بوق و كلواذا چون هردو به هم پيوسته بودهاند و هردو هم جزء شهر بغداد گرديدهاند حدود آنها درهم آميخته و به همين جهت گاهى در مآخذ اسلامى در تعيين حدود آن دو اختلافى ديده مىشود . لوسترانج از مطالعات خود به اين نتيجه رسيده كه حدفاصل بين اين دو تسو شاهراه بغداد خراسان بوده ، و تسوى نهر بوق را در شمال اين شاهراه نشان مىدهد « 1 » . ولى برخى ديگر از محققان حد اين تسو را پايينتر از اين شاهراه مىبرند و « نهربين » را كه در اين منطقه جريان داشته و در جنوب بغداد نزديك روستاى كلواذا به دجله مىپيوسته حدفاصل اين دو تسو شمرده ، تسوى كلواذا و نهربين را در جنوب اين نهر و تسوى نهر بوق را در شمال آن دانستهاند « 2 » چنان كه ديديم محله مخرّم را كه در جنوب اين شاهراه قرار دارد از تسوى نهر بوق شمردهاند « 3 » . در دوران ساسانى در شمال اين محل كه بعدها « قطيعة المخرّم » خوانده شده گورستانى از آن زردشتيان وجود داشته كه بعدها آثار آن از ميان رفت . اين گورستان در جنب همين موضعى بوده كه بعدها آرامگاه ابو حنيفه نعمان پيشواى معروف مذهب حنفى و گورستان عمومى مسلمانان گرديد . اين محل پس از آنكه خيزران مادر هارون الرشيد را در آنجا به خاك سپردند به مقبرة خيزران يا « خيزرانيه » معروف گرديد ولى پس از مدتى دوباره به نام امام اعظم ابو حنيفه نعمان خوانده شد و امروز هم به همين نام خوانده مىشود « 4 » . اين منطقه نهر بوق از آنجا كه منطقهاى آباد و سرسبز و تفرجگاهى دلنشين بوده در همان دوران ساسانى مسيحيان يعقوبى و نسطورى در آنجا ديرها و كليساهاى متعدد ساخته بودند ، اين ديرها در دوران اسلامى هم برجاى مانده
--> ( 1 ) . بلدان الخلافة . . . ص 49 . ( 2 ) . رىّ سامرا ، ج 2 / 360 . ( 3 ) . دليل خارطة بغداد ، ص 34 . ( 4 ) . دليل خارطة بغداد ، ص 35 .